فصلنامه رهیافتی نو در آموزش و یادگیری

اثربخشی آموزش ذهن‌آگاهی بر انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و درگیری تحصیلی دانش‌آموزان دارای اضطراب مقطع ابتدایی

10.22034/jnael.2025.251361
دوره 1، شماره 2 - شماره پیاپی 2
تابستان 1404
فصلنامه رهیافتی نو در آموزش و یادگیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی (کمی )

نویسندگان

حانیه رامشگر 1
نگین اگ 2
مریم سادات جلالی 3

1 گروه روان‌شناسی بالینی، واحد بهشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بهشهر، ایران.

2 گروه روانشناسی بالینی، واحد آیت الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران.

3 گروه روانشناسی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران

چکیده
پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش ذهن‌آگاهی بر انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و درگیری تحصیلی دانش‌آموزان دارای اضطراب مقطع ابتدایی شهر ساری در سال تحصیلی ۱۴۰5–۱۴۰4 انجام شد. با توجه به شیوع اضطراب در دوران کودکی و پیامدهای آن بر عملکرد تحصیلی و سلامت روان، بررسی اثربخشی مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون – پس‌آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان دوره ابتدایی مدارس دولتی شهر ساری در سال تحصیلی ۱۴۰5–۱۴۰4 بود. پس از اجرای پرسشنامه اضطراب و شناسایی دانش‌آموزان دارای اضطراب، ۳۰ نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۱۵ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش طی ۸ جلسه ۶۰ دقیقه‌ای آموزش ذهن‌آگاهی دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و پرسشنامه درگیری تحصیلی بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۷ تحلیل شدند. نتایج نشان داد آموزش ذهن‌آگاهی موجب افزایش معنادار انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و درگیری تحصیلی دانش‌آموزان دارای اضطراب در مقایسه با گروه کنترل شد (05/0>P). همچنین اندازه اثر به‌دست‌آمده بیانگر تأثیر مطلوب مداخله بر هر دو متغیر وابسته بود. آموزش ذهن‌آگاهی می‌تواند به‌عنوان روشی مؤثر در ارتقای انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و افزایش درگیری تحصیلی دانش‌آموزان دارای اضطراب مورد استفاده روان‌شناسان، مشاوران و مسئولان آموزش‌وپرورش قرار گیرد. بهره‌گیری از این مداخله در مدارس ابتدایی می‌تواند گامی مؤثر در ارتقای سلامت روان و بهبود عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان باشد.

کلیدواژه‌ها

ذهن آگاهی
انعطاف پذیری شناختی
درگیری تحصیلی
دانش آموزان دارای اضطراب

عنوان مقاله English

The Effectiveness of Mindfulness Training on Psychological Flexibility and Academic Engagement in Elementary School Students with Anxiety

نویسندگان English

Hanieh Rameshgar 1
Negin Og 2
Maryam Sadat Jalali 3
1 Department of Clinical Psychology, Behshahr Branch, Islamic Azad University, Behshahr, Iran.
2 Department of Clinical Psychology, Ayatollah Amoli Branch, Islamic Azad University, Amol, Iran.
3 Department of Psychology, Sari Branch, Islamic Azad University, Sari, Iran
چکیده English

The present study was conducted with the aim of determining the effectiveness of mindfulness training on the psychological flexibility and academic engagement of anxious elementary school students in Sari during the 1404–1405 academic year. Given the prevalence of anxiety in childhood and its consequences for academic performance and mental health, examining the effectiveness of mindfulness-based interventions is of particular importance. This study was a quasi-experimental investigation employing a pre-test–post-test design with a control group. The statistical population consisted of all primary school students in public schools in the city of Sari during the 1404–1405 academic year. Following the administration of an anxiety questionnaire and the identification of students exhibiting anxiety, 30 individuals were selected via purposive sampling and randomly assigned to either the experimental group or the control group (15 participants per group). The experimental group received mindfulness training over eight 60-minute sessions, whereas the control group received no intervention. The research instruments included the Psychological Flexibility Questionnaire and the Academic Engagement Questionnaire. Data were analyzed using multivariate analysis of covariance (MANCOVA) and SPSS software (version 27). The results indicated that mindfulness training led to a significant increase in psychological flexibility and academic engagement among anxious students compared to the control group (p < 0.05). Furthermore, the obtained effect size demonstrated the intervention's favorable impact on both dependent variables. Mindfulness training can be utilized by psychologists, counselors, and educational officials as an effective method to enhance psychological flexibility and increase academic engagement among students experiencing anxiety. Implementing this intervention in elementary schools can serve as an effective step toward promoting mental health and improving students' academic performance.

کلیدواژه‌ها English

  • Mindfulness
  • cognitive flexibility
  • academic engagement
  • students with anxiety
اسلامیان، فاطمه،1403،اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر انعطاف پذیری روان شناختی دانش آموزان،هفتمین همایش بین المللی روانشناسی، علوم تربیتی و مطالعات اجتماعی،همدان،https://civilica.com/doc/2215259
احمدی، محدثه و سعیدی فر، ابوالفضل و محمدی جلالی، مجتبی،1404،اثر بخشی آموزش ذهن آگاهی بر انعطاف پذیری روان شناختی و اضطراب امتحان دانش آموزان مقطع متوسطه اراک،اولین کنفرانس ملی پژوهش و مطالعات در روانشناسی و علوم تربیتی (سلامت روان در عصر دیجیتال)،اراک،https://civilica.com/doc/2467927
جوادی، مجید و یوسفی، راضیه و موسوی، رقیه و فرجام جو، شیما،1404،تبیین اشتیاق تحصیلی بر اساس ذهن آگاهی، انعطاف پذیری روان شناختی، خودشفقت ورزی و انگیزش خودمختار در دانش آموزان،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه،https://civilica.com/doc/2648295
جعفری، فاطمه و محنایی، ستاره،1405،اثربخشی آموزش ذهن آگاهی بر اهمال کاری تحصیلی دانش آموزان دختر مقطع متوسطه اول بندر گناوه،دومین کنفرانس بین المللی مطالعات کاربردی در فرایندهای تعلیم و تربیت،میناب،https://civilica.com/doc/2661293
حاتمی برزیان، مرجان و موسوی، سیده محبوبه و توفیق، مرضیه و توفیق، راضیه،1402،اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی بر درگیری تحصیلی دانش آموزان دارای اختلال یادگیری،هفدهمین کنفرانس بین المللی روانشناسی، مشاوره و علوم تربیتی،https://civilica.com/doc/2015852
خلجی پیربلوطی، مینا و غلامی، زهرا و سبقت، فاطمه و زارعی، فاطمه،1405،اثربخشی آموزش مهارت های هوش هیجانی بر کاهش اضطراب امتحان و افزایش خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر،https://civilica.com/doc/2671427
خزاعی پور، محمد ناصر و حسنی، حمیده،1405،رابطه حساسیت اضطرابی و درگیری تحصیلی در دانش آموزان دختر مقطع دوم متوسطه شهر بیرجند،دهمین همایش بین المللی روانشناسی، علوم تربیتی مطالعات اجتماعی و فرهنگی،همدان،https://civilica.com/doc/2660576
ذوالفقاری، دانیال و ، حمیدرضا چوپانکاره و ، محمدرضا اردونی و ، حسین مودب،1404،تاثیر تنفس عمیق و تمرینات ذهن آگاهی پیش از امتحان بر کاهش افکار منفی و بهبود عملکرد نوشتاری در دانش آموزان،اولین همایش بین المللی آموزش و پرورش در عصر دیجیتال: فرصت ها و چالش ها،اهواز،https://civilica.com/doc/2654530
رفیعی، مجید،1404،اثربخشی تکنیک های ذهن آگاهی کودک محور بر کاهش اضطراب آزمون های مداد-کاغذی در دانش آموزان ابتدایی،دومین همایش و نشست علمی نخبگان پیشرو در حوزه علوم تربیتی، روان شناسی و آموزش و پرورش،اردبیل،https://civilica.com/doc/2659180
موسوی، سیده الهام و افشاری، بهرام،1404،هم سنجی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و ذهن آگاهی بر تنیدگی تحصیلی، سازگاری اجتماعی و پریشانی روان شناختی دانش آموزان دختر مبتلا به اضطراب جدایی،چهارمین کنفرانس ملی مطالعات خانواده و مدرسه،بندرعباس،https://civilica.com/doc/2665319
مرعشی، سکینه سادات و مشتاقی، سعید،1404،تاثیر آموزش برنامه مشغولیت تحصیلی بر درگیری تحصیلی و احساس تعلق به مدرسه در دانش آموزان دارای اهمال کاری تحصیلی،https://civilica.com/doc/2657988
نجفی، رضا،1405،بررسی نقش ذهن آگاهی در کاهش اضطراب امتحان و بهبود عملکرد تحصیلی دانش آموزان،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر،https://civilica.com/doc/2671451
Amundsen, R., Riby, L. M., Hamilton, C., Hope, M., & McGann, D. (2020). Mindfulness in primary school children as a route to enhanced life satisfaction, positive outlook and effective emotion regulation. BMC Psychology, 8(1), 71. https://doi.org/10.1186/s40359-020-00428-y⁠
Axelrod, M. I., & Santagata, M. L. (2022). Evaluating a mindfulness-based intervention to improve academic engagement. Journal of Applied School Psychology, 38(3), 262–282. https://doi.org/10.1080/15377903.2021.1941472
Derbyshire, L. N., Roots, K., Dunn, T. J., Rees, A., Hull, D. D., & Van Gordon, W. (2021). Effects of a regional school-based mindfulness programme on students' levels of wellbeing and resiliency. International Journal of School & Educational Psychology. https://doi.org/10.1080/24721735.2021.1909865
Filipe, M. G., Magalhães, S., Veloso, A. S., Costa, A. F., Ribeiro, L., Araújo, P., Castro, S. L., & Limpo, T. (2021). Exploring the effects of meditation techniques used by mindfulness-based programs on the cognitive, social-emotional, and academic skills of children: A systematic review. Frontiers in Psychology, 12, 660650. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.660650
Kurth, L., Engelniederhammer, A., Sasse, H., & Papastefanou, G. (2020). Effects of a short mindful-breathing intervention on the psychophysiological stress reactions of German elementary school children. School Psychology International, 41(3). https://doi.org/10.1177/0143034320903480
Kato, K., Matsumoto, Y., & Hirano, Y. (2022). Effectiveness of school-based brief cognitive behavioral therapy with mindfulness in improving the mental health of adolescents in a Japanese school setting: A preliminary study. Frontiers in Psychology, 13, 895086. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.895086
Magalhães, S., Limpo, T., Ribeiro, L., Costa, A. F., Araújo, P., Castro, S. L., & Filipe, M. G. (2022). A pilot study testing the effectiveness of a mindfulness-based program for Portuguese school children. Mindfulness. https://doi.org/10.1007/s12671-022-01991-8
Milaré, C. A. R., Kozasa, E. H., Lacerda, S., Barrichello, C., Tobo, P. R., & Horta, A. L. D. (2021). Mindfulness-based versus story reading intervention in public elementary schools: Effects on executive functions and emotional health. Frontiers in Psychology, 12, 576311. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.576311
⁠Malboeuf-Hurtubise, C., Lefrançois, D., Mageau, G. A., Taylor, G., Éthier, M.-A., Gagnon, M., & DiTomaso, C. (2020). Impact of a Combined Philosophy and Mindfulness Intervention on Positive and Negative Indicators of Mental Health Among Pre-kindergarten Children. Frontiers in Psychiatry, 11, 510320. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.510320
Odgers, K., Dargue, N., Creswell, C., Jones, M. P., & Hudson, J. L. (2020). The Limited Effect of Mindfulness-Based Interventions on Anxiety in Children and Adolescents: A Meta-Analysis. Clinical Child and Family Psychology Review, 23(3), 407–426. https://doi.org/10.1007/s10567-020-00319-z
Phan, M. L., Renshaw, T. L., Caramanico, J., Greeson, J. M., MacKenzie, E., Atkinson-Diaz, Z., Doppelt, N., Tai, H., Mandell, D. S., & Nuske, H. J. (2022). Mindfulness-based school interventions: A systematic review of outcome evidence quality by study design. Mindfulness, 13(7), 1591–1613. https://doi.org/10.1007/s12671-022-01885-9
Ruiz-Íñiguez, R., Santed Germán, M. Á., Burgos-Julián, F. A., Díaz-Silveira, C., & Carralero Montero, A. (2020). Effectiveness of mindfulness-based interventions on anxiety for children and adolescents: A systematic review and meta-analysis. Early Intervention in Psychiatry, 14(3), 263–274. https://doi.org/10.1111/eip.12849
Sciutto, M. J., Veres, D. A., Marinstein, T. L., Bailey, B. F., & Cehelyk, S. K. (2021). Effects of a school-based mindfulness program for young children. Journal of Child and Family Studies, 30(6), 1516–1527. https://doi.org/10.1007/s10826-021-01955
Shetty, R., Kongasseri, S., & Rai, S. (2020). Efficacy of Mindfulness Based Cognitive Therapy on Children With Anxiety. Journal of Cognitive Psychotherapy, 34(4), 306–318. https://doi.org/10.1891/JCPSY-D-20-00014
⁠Wen, X., Zhang, Q., Liu, X., Du, J., & Xu, W. (2021). Momentary and longitudinal relationships of mindfulness to stress and anxiety among Chinese elementary school students: Mediations of cognitive flexibility, self-awareness, and social environment. Journal of Affective Disorders, 293, 197–204. https://doi.org/10.1016/j.jad.2021.06.038
  • تاریخ دریافت 17 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 06 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 11 مرداد 1404

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما